Promotie Jorien Pierik

Inadequate behandeling van acute pijn kan tot chronische pijn leiden

De huidige behandeling van acute pijn is  onvoldoende en kan chronische pijn veroorzaken. Dit blijkt uit onderzoek van Jorien Pierik, beleidsmedewerker van Bureau Acute Zorg Euregio.
                                                                                                     

Jorien Pierik promoveerde 1 december aan de Universiteit Twente op haar onderzoek naar chronische pijn. Zij onderzocht risicofactoren voor het ontwikkelen van chronische pijn en manieren om dit te voorkomen. Pierik volgde een jaar lang 450 patiënten van 18 tot 69 jaar met acute pijn als gevolg van letsel aan armen en benen door ‘stomp trauma’ zoals breuken, verstuikingen, spierscheuringen of uit de kom geraakte gewrichten. Van hen had 44 procent na zes maanden nog pijn en ruim tien procent had zelfs matige tot ernstige chronische pijn.   

Chronische pijn is een groot maatschappelijk probleem. Twintig procent van de bevolking lijdt eraan. Chronische pijn is het gevolg van een verstoring van de pijnsignalering in de hersenen. Het is dus iets anders dan acute pijn die veroorzaakt wordt door nog niet geheeld letsel. Als pijn eenmaal chronisch is, is het niet meer effectief te behandelen. Pierik: “Er is dan iets onherstelbaar beschadigd in je pijnsysteem.” Het ontwikkelen van chronische pijn heeft een grote impact op de kwaliteit van leven van een persoon. Pijn tast niet alleen de kwaliteit van leven aan, het levert ook torenhoge zorgkosten op.

Gevonden risicofactoren

Uit het onderzoek bleek dat er zes voorspellende factoren zijn die een rol spelen bij het ontstaan van chronische pijn. Twee daarvan zijn beïnvloedbaar: de aanwezigheid van ernstige pijn bij het verlaten van de spoedeisende hulp en pijn ‘catastroferen’: het doemdenken over de pijn. Vier van deze factoren zijn niet beïnvloedbaar, namelijk:  een gevorderde leeftijd, een slechte fysieke conditie voorafgaand aan het letsel, de aanwezigheid van andere chronische pijn en de ernst van het letsel.

Belang van goede pijnbehandeling

Patiënten die met veel pijn de spoedeisende hulp verlaten, dus patiënten die langdurige ernstige acute pijn hebben, lopen een groter risico op chronische pijnklachten. Pierik: “Dit suggereert dat tijdige en adequate behandeling van pijn de progressie van acute naar chronische pijn en daarmee het risico op het ontwikkelen van chronische pijn kan verminderen. Een langdurige heftige pijnprikkel kan het normale pijnsignaleringsmechanisme ontregelen waardoor deze spontaan,  zonder aanleiding prikkels blijft doorgeven. Vergelijk het met een inbraakalarm dat telkens bij het minste of geringste afgaat zonder dat er een inbreker wordt gevonden. De oorzaak ligt dan bij een verkeerde afstelling van het alarmsysteem.”

Hoewel zestig procent van de patiënten ergens in de spoedzorgketen pijnmedicatie gebruikt, blijkt dat ruim twee derde van de patiënten bij vertrek van de spoedeisende hulp nog steeds matige tot zeer ernstige pijn heeft. Pierik: “Dat betekent dat je in een zo vroeg mogelijk stadium moet zorgen voor pijnstilling. Er zal dan ook meer aandacht moeten komen voor goede pijnbestrijding bij acute pijn”. Ook patiënten zelf moeten goed voorgelicht worden over het belang van pijnbestrijding. Eén op de vijf patiënten weigert namelijk nog pijnstillers.

Accurate pijnbeoordeling is van cruciaal belang voor een effectieve pijnbehandeling. Pijn van patiënten wordt vaak onderschat door verpleegkundigen in verschillende settingen, ook in de spoedeisende hulp. Bij ruim 63% van de patiënten werd de pijn met een ‘klinisch relevante waarde’ onderschat. Onderschatting van pijn kan resulteren in onvoldoende pijnbehandeling wanneer het beleid wordt afgestemd op de pijnmeting door verpleegkundigen. Pierik: “Pijn is wat de patiënt zegt dat het is. Pijn is heel subjectief en verschilt daardoor ook per individu.”

Effectiviteit pijnprotocol 

Onderzoek toont aan dat de invoering van een pijnprotocol op de spoedeisende hulp leidt tot een toename in verstrekking van pijnmedicatie, een korte toedieningsduur en minder pijn. Patiënten krijgen op basis van hun pijnscore een bepaald soort medicatie toegediend. Omdat het geprotocolleerd is mogen verpleegkundigen ook sterke pijnmedicatie (opioïden) geven zonder dat de arts ze heeft gezien. Pierik: “In dit laatste zit de winst. Patiënten met letsel aan armen en benen wachten nu vaak uren voordat een arts er naar kijkt.”

Pijn catastroferen

Mensen die pijn ‘catastroferen’, dus patiënten die pessimistische gedachten hebben ten opzichte van de pijn, lopen een verhoogd risico op het krijgen van chronische pijn. Pierik: “Pijn is niet alleen een sensorische ervaring, maar zeker ook emotioneel.” Deze risicofactor zou in de toekomst kunnen worden ingeperkt door bijvoorbeeld cognitieve gedragstherapie. Daarmee kan het risico op chronische pijn worden verlaagd of kunnen mensen beter met de pijn leren omgaan.