Themabijeenkomst Ouderen in de Acute Zorg

Regionale acute zorg voor ouderen: samen de schouders eronder

Succesvolle themabijeenkomst draagt bij aan verbinding in de keten

Dat het thema ‘ouderen in de acute zorg’ leeft in de regio is duidelijk: ruim 100 deelnemers komen donderdagavond 29 juni bijeen in de Grolsch Veste. Dagvoorzitter Sabine Uitslag heet de aanwezigen van harte welkom: een bont gezelschap van o.a. huisartsen, verpleegkundigen, praktijkondersteuners, managers, bestuurders, geriaters, PA’ers, VS’en en medisch specialisten van diverse organisaties binnen en buiten de regio.

In de media is veel aandacht voor de druk op de acute zorg die vooral wordt toegeschreven aan de toename van het aantal kwetsbare ouderen. Aanleiding hiervoor was o.a. de brief van Traumanet AMC ‘Brandbrief regionale spoedzorg – de rek is eruit’. Mede naar aanleiding van deze signalen, heeft de minister van VWS het Landelijk Netwerk Acute Zorg (LNAZ) gevraagd te inventariseren in hoeverre deze problematiek door de andere Regionale Overleggen Acute Zorg (ROAZ'en) werd herkend. Sabine Uitslag geeft in haar inleiding aan, dat op basis van deze inventarisatie is gebleken, dat in onze ROAZ regio Twente en Oost-Achterhoek vooralsnog geen problemen zijn in de toegankelijkheid van de acute zorg: “In deze regio hebben we afgesproken dat er geen opvangstops zijn, de acute zorg is altijd toegankelijk. Maar dat wil niet zeggen dat er geen toegenomen druk wordt ervaren, vooral in de doorstroming en uitstroom vanuit het ziekenhuis.” In onze regio wordt er al gezamenlijk gekeken naar oplossingen om huidige en toekomstige problemen het hoofd te bieden. Hierbij sluiten niet alleen huisartsen(posten), ziekenhuizen en VVT-instellingen aan, maar ook de regionale zorgverzekeraar Menzis. Deze bijeenkomst komt mede daar uit voort.

Eric Veldboer, regiomanager zorginkoop van Menzis, neemt vervolgens het stokje over. Door middel van een filmpje van het project “24 uur met…” deelt hij de inzichten die Menzis heeft opgedaan door 22 medewerkers 24 uur door te laten brengen met zelfstandig wonende ouderen in Twente. “Dit project heeft ons buitengewoon veel waardevolle informatie gegeven over hoe ouderen de zorg ervaren, waar knelpunten zijn en wat de ouderen graag zelf willen” aldus Veldboer. Hij benadrukt hoe belangrijk het is de zorgketen samen met de ouderen in te richten, dat organisaties over hun eigen grenzen heen moeten samenwerken en dat geriatrische expertise beschikbaar komt in de gehele keten. “Alleen een zak met geld is hiervoor niet de oplossing, maar Menzis levert wel graag een bijdrage aan de totstandkoming van creatieve en innovatieve oplossingen.”

Bert Oudenaarden, senior beleidsadviseur van GGD Twente, schetst vervolgens een beeld van de demografische ontwikkeling in de regio Twente en Oost-Achterhoek. “Het aandeel ouderen zal alleen maar blijven groeien. Daarbij volgt de toename van het aandeel 65-plussers in de regio de landelijke trend, maar is de groei bovengemiddeld voor de regio Oost-Achterhoek.” Volgens Oudenaarden is het daarom voor de komende jaren vooral van belang dat er meer aandacht en geld gaat naar preventie en het bevorderen van redzaamheid van ouderen om escalatie naar acute zorg te voorkomen. “We moeten geld ‘out-of-the-box’ aanwenden om ons aan de voorkant beter voor te bereiden op de komst van nog meer zorgvragen van ouderen in de acute zorg.”

“Het ontbreekt aan een gezamenlijke visie op spoedzorg” stelt huisarts Leo Marinussen, “Spoedzorg in de huisartsenzorg is namelijk iets heel anders dan spoedzorg op een SEH of in de ambulancezorg.” Ouderen in de acute zorg betreft vaak complexe zorg en Marinussen vindt dit bij uitstek behoren tot de huisartsenzorg. De oproep aan de acute zorg professionals is duidelijk: “Werk goed met elkaar samen en heb aandacht voor goede communicatie en bejegening.” Verder pleit Marinussen voor het tijdig bespreken van levens- en behandelwensen met de oudere (Advanced Care Planning) om tijdig te kunnen anticiperen. Maar wie moet dit gesprek voeren en wanneer: huisarts? POH? Uit een recent artikel in Medisch Contact blijkt dat de SEH hiervoor in ieder geval niet de beste plek is. Marinussen eindigt zijn presentatie met een pleidooi voor betere samenwerking en inzet van een geriatrisch netwerk in de 1e lijn om beter te kunnen inspelen op acute zorgvragen van ouderen. 

Naar aanleiding van de  presentaties vindt er een geanimeerde discussie plaats met de zaal. Helaas zijn er bijna geen ouderen aanwezig die hun mening kunnen geven over hoe zij aankijken tegen de organisatie van zorg voor ouderen. Maar dan staat er toch iemand op: Oud FC Twente doelman Hennie Ardesch, inmiddels 70+, voelt zich thuis in de Grolsch Veste en neemt zelfs het podium. Als initiatiefnemer van de Stichting VVVS pleit hij o.a. voor preventieve screening van woningen van ouderen en een judodiploma om te leren hoe je moet vallen. “Met eenvoudige middelen kunnen we ouderen in staat stellen om langer zelfstandig en veilig te blijven wonen.”

Na de pauze worden we op een beeldende manier meegenomen in de dilemma’s die ambulancezorgverleners in de dagelijkse praktijk tegen komen in de acute zorg aan ouderen. Yvonne te Braake en haar collega’s Lilian van der Zee en Tim Fontein van RAV Witte Kruis, spelen een situatie na van een man met terminale longkanker waarbij de dochter 112 heeft gebeld in verband met acute benauwdheid. De tekstballonnetjes op de dia’s achter de scene op het podium met gedachten van zowel patiënt, dochter als hulpverlener worden hoorbaar herkend door de zaal en maken pijnlijk duidelijk waar knelpunten en dilemma’s zitten. Zoals het ontbreken van (inzicht in) behandelwensen en –afspraken en vragen over wils(on)bekwaamheid: “Mag het ietsje meer zijn? Of moeten we soms iets minder doen?”

Vanuit ziekenhuis SKB vertelt Chantal te Braake, verpleegkundig specialist geriatrie, over het screenen van ouderen op de SEH op het risico op kwetsbaarheid. “Door middel van een eenvoudige checklist wordt zodra een oudere binnenkomt het risico op kwetsbaarheid ingeschat en worden wij in een vroeg stadium al ingeschakeld.” Te Braake geeft een aantal voorbeelden van de meerwaarde van de betrokkenheid van het geriatrisch team: “Soms betekent dit dat de patiënt niet wordt opgenomen in het ziekenhuis maar met de juiste zorg teruggaat naar zijn vertrouwde omgeving: de juiste zorg op de juiste plek voor de kwetsbare oudere.”

Als afsluiting van de avond wordt een aantal experts op het podium gevraagd om vanuit hun achtergrond te reageren op een aantal stellingen. Sabine Uitslag daagt de experts en de zaal uit om actief mee te discussiëren en hun mening te laten horen: “Nu is het moment om mee te praten!”

Is nu de capaciteit van ons systeem of het toegenomen aantal ouderen het grootste probleem in de acute zorg? De panelleden zijn het eigenlijk wel eens: “Het aantal ouderen is een feit, dat zagen we al aan komen en we weten ook wat nog op ons af komt, maar ons systeem hebben we daar nog onvoldoende op aangepast.” Olivier van Noort van Menzis: “Dat betekent overigens niet dat er alleen maar meer geld en bedden moeten bijkomen, we moeten het systeem anders inrichten. Het is te makkelijk om het aantal ouderen de ‘schuld’ te geven.” Ron Poot ziet vanuit de GGD en Veiligheidsregio vooral kansen aan de kant van preventie en bevorderen van de zelfredzaamheid om te voorkomen dat acute zorg capaciteit nodig is. Renate Kelderman van Liberein ziet binnen de VVT-sector ook wel mogelijkheden: “Maar dat vraagt wel een andere manier van denken. We moeten meer vooruit kijken en flexibel capaciteit inzetten in plaats van gemiddelde capaciteit op basis van behoefte in het verleden. Samenwerking in zorglogistiek is daarin belangrijk, meer electieve heup OK’s betekent direct meer behoefte vervolgbedden.” Hylke Stokvis, geriater van ZGT zou graag meer tijd beschikbaar zien om het echte gesprek met de oudere aan te gaan over wat zij zelf willen: niet organiseren rondom, maar met de patiënt. “Soms zijn wij als geriater de eerste die tegen de patiënt zegt dat ie dood gaat. Als dit eerder besproken wordt kan soms opname of acute zorg voorkomen worden.” 

Over het (financieel) ontschotten van de acute zorg als oplossing voor de toegenomen druk zijn de meningen verdeeld. Van Noort: “Aansluitend op de vorige stelling moeten instellingen echt meer over de eigen organisatiegrenzen heen kijken naar oplossingen om acute zorg aan ouderen efficiënt en effectief in te richten.” Vanuit de huisartsenzorg ziet men wel de voordelen van het wegnemen van financiële schotten, maar men vraagt zich af hoe realistisch dit is. “In de praktijk lukt het nog steeds niet om de fysieke muur tussen de huisartsenpost en de SEH weg te nemen, laat staan het financiële schot.” 

Zowel de zaal als het expertpanel is het oneens met de stelling dat de zorgverzekeraar de regie moet voeren over de acute zorg keten voor ouderen (“wie-betaalt-bepaalt”). Men vindt dat regie op inhoud vooral gevoerd moet worden vanuit de (behoeften van de) patiënt. “Het ROAZ zou hierin een voortrekkersrol kunnen hebben, mits naast inbreng van zorginstellingen ook de patiëntvertegenwoordiging goed geborgd is. De verzekeraar kan optreden als verbinder.” Jorien Pierik, beleidsadviseur bij Acute Zorg Euregio en portefeuillehouder van de acute zorg aan ouderen, prijst de regionale ketenpartners voor de acties die op dit moment al ondernomen worden in de regio: “In onze regio zit in ieder geval iedereen aan tafel, ook de VVT en de zorgverzekeraar, dat is in andere regio’s in Nederland niet altijd het geval. We werken al goed samen en de bijdragen van vanavond zijn een goede input voor een regionale visie op acute zorg voor ouderen. We gaan kijken wat het ROAZ hierin kan betekenen.” 

Sabine Uitslag bedankt alle sprekers, panelleden en deelnemers voor hun bijdrage aan deze avond. Zij concludeert ook dat deze regio al goed bezig is met een gezamenlijke aanpak van de drukte in de acute zorgketen als gevolg van de toestroom van kwetsbare ouderen. “Dat sluit helemaal aan bij de brief die minister Schippers op 20 juni naar de Tweede kamer stuurde: geen landelijke blauwdruk maar per regio bepalen waar de knelpunten zich voordoen en welke acties daarbij passen. Dit is complex en vergt veel inspanning van iedereen in de keten.” Uitslag doet tot slot een appèl aan de aanwezigen: “Neem je verantwoordelijkheid, bedenk wat jij anders kan doen om bij te dragen aan goede acute zorg aan ouderen, jij kan het verschil maken. In deze regio lossen we het met elkaar op: samen de schouders eronder!”

Foto's van de themabijeenkomst Ouderen in de Acute Zorg.